Testament nie wyłącza zachowku. Wyłącza dziedziczenie

Testament rozstrzyga, kto dziedziczy — i tylko to. Osoba pominięta nie wchodzi do spadku, ale zachowuje osobne roszczenie pieniężne wobec tego, kto odziedziczył. To dwie różne rzeczy i mieszanie ich kosztuje ludzi albo zaniżone żądanie, albo spóźniony pozew.

5 min czytaniaaktualizacja 21 października 2026

Dwie różne rzeczy: dziedziczenie i zachowek

Testament wskazuje spadkobiercę. Pominięcie w testamencie oznacza, że nie nabywasz majątku ze spadku — nie oznacza, że tracisz prawo do zachowku. Zachowek jest roszczeniem o zapłatę kwoty pieniężnej skierowanym przeciwko temu, kto odziedziczył.

Dlatego nie składa się wniosku o „unieważnienie testamentu”, żeby dostać zachowek. Testament może pozostać w mocy, a Ty i tak dostaniesz pieniądze.

Nie trzeba podważać testamentu

Zachowek działa obok testamentu, nie przeciwko niemu. Podważanie testamentu to osobna, znacznie trudniejsza sprawa i przy roszczeniu o zachowek zwykle nie jest potrzebne.

Pięć lat — i co ten termin zatrzymuje

Wobec spadkobiercy roszczenie przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC). Wobec osoby, która dostała darowiznę — po 5 latach od śmierci spadkodawcy (art. 1007 § 2 KC).

Najważniejsza rzecz w całym tym poradniku: samo wezwanie do zapłaty nie zatrzymuje biegu przedawnienia. Zatrzymuje go pozew złożony w sądzie albo uznanie długu przez drugą stronę. Negocjacje prowadzone miesiącami przez maile mogą więc skończyć się przedawnieniem w trakcie rozmów.

Najpierw wezwanie, czy od razu pozew

Zwykle najpierw wezwanie do zapłaty. Nie wiąże się z opłatą sądową, a często wystarcza, żeby zacząć rozmowę o ugodzie. Od daty wskazanej w wezwaniu liczy się też opóźnienie, za które należą się odsetki.

Gdy termin przedawnienia jest blisko — od razu pozew. To jedyna czynność, która ten termin przerywa.

zostało ponad rok do przedawnienia: wezwanie, potem ewentualnie pozew
zostało kilka miesięcy: pozew, wezwanie równolegle
nie wiesz, kiedy ogłoszono testament: ustal to w sądzie spadku przed czymkolwiek

Do jakiego sądu i jaka opłata

Pozew składasz do sądu ostatniego miejsca stałego pobytu zmarłego (art. 39 KPC): rejonowego, gdy żądasz do 100 000 zł, okręgowego — powyżej tej kwoty (art. 17 pkt 4 KPC).

Opłata od pozwu: do 20 000 zł według stałych progów, powyżej — 5% żądanej kwoty, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ustawy o kosztach sądowych). Jeśli nie stać Cię na opłatę, możesz wnieść o zwolnienie od kosztów sądowych.

Najczęstsze pytania

Czy testament notarialny wyłącza zachowek?

Nie. Forma testamentu nie ma tu znaczenia — ani notarialna, ani własnoręczna nie odbierają prawa do zachowku. Testament rozstrzyga o dziedziczeniu, a zachowek jest osobnym roszczeniem pieniężnym wobec spadkobiercy.

Od kiedy liczy się te pięć lat?

Wobec spadkobiercy — od ogłoszenia testamentu, nie od śmierci spadkodawcy. To dwie różne daty i bywają od siebie odległe o lata. Datę ogłoszenia ustalisz w sądzie spadku.

Czy mogę żądać zachowku, jeśli nie brałem udziału w sprawie spadkowej?

Tak. Zachowek nie wymaga wcześniejszego udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Postanowienie o nabyciu spadku bywa jednak przydatnym dowodem, bo wskazuje spadkobiercę, przeciwko któremu kierujesz żądanie.

Co, jeśli spadkobierca twierdzi, że spadek był bezwartościowy?

Wartość ustala się z doliczeniem darowizn spadkodawcy, więc brak majątku na dzień śmierci nie zamyka sprawy. Przy sporze o wartość nieruchomości sąd zwykle dopuszcza opinię biegłego.