Ile wynosi zachowek — i jak policzyć swoją kwotę

Q: Czy zachowek dostaje się w pieniądzach czy w rzeczach?

W pieniądzach. Zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty, a nie o wydanie konkretnej rzeczy ze spadku. Nie żądasz więc udziału w mieszkaniu, tylko sumy odpowiadającej Twojemu ułamkowi.

Zachowek nie jest częścią spadku, a kwotą pieniężną. Liczy się go w dwóch krokach: najpierw ustalasz ułamek, który Ci przysługuje, potem wartość, od której ten ułamek liczysz. Drugi krok jest tym, który najczęściej zaskakuje — bo do spadku dolicza się darowizny zrobione jeszcze za życia.

5 min czytaniaaktualizacja 21 października 2026

Krok pierwszy: Twój ułamek to połowa albo dwie trzecie

Zachowek wynosi połowę tego, co dostałbyś, gdyby nie było testamentu. Jeśli w dniu śmierci spadkodawcy byłeś niepełnoletni albo jesteś trwale niezdolny do pracy — dwie trzecie (art. 991 § 1 KC).

Punktem wyjścia jest więc udział, który przysługiwałby Ci z ustawy. Przy dwójce dzieci i braku małżonka każde dziedziczyłoby połowę, więc zachowek jednego z nich to połowa z połowy, czyli jedna czwarta wartości.

Zachowek to nie cały udział

Osoba pominięta w testamencie nie dostaje tego, co dziedziczyłaby z ustawy — dostaje ułamek tej wartości, w pieniądzu. To najczęstsze nieporozumienie w tej sprawie.

Krok drugi: od jakiej kwoty liczysz ten ułamek

Nie od tego, co zostało po śmierci, a od wartości spadku powiększonej o darowizny spadkodawcy. Dlatego przepisanie majątku za życia nie wyłącza zachowku — wartość darowizny wraca do rachunku (art. 993 KC).

Od tak ustalonej podstawy odejmuje się to, co Ty sam otrzymałeś od spadkodawcy. Jeśli dostałeś darowiznę, zalicza się ją na Twój zachowek i realna kwota do żądania spada.

wartość spadku na dzień śmierci
plus darowizny spadkodawcy (art. 993 KC)
minus to, co dostałeś od spadkodawcy
razy Twój ułamek: połowa albo dwie trzecie

Przykład na liczbach

Spadkodawca zostawił mieszkanie warte 300 000 zł i w testamencie zapisał je jednemu z dwóch dzieci. Drugie dziecko nie dostaje nic ze spadku, ale dziedziczyłoby z ustawy połowę, czyli 150 000 zł.

Zachowek to połowa tej kwoty — 75 000 zł. Gdyby ta osoba była w dniu śmierci niepełnoletnia, byłyby to dwie trzecie ze 150 000 zł, czyli 100 000 zł.

Gdyby spadkodawca dodatkowo przekazał za życia 100 000 zł w darowiźnie, podstawa wyniosłaby 400 000 zł, udział ustawowy 200 000 zł, a zachowek 100 000 zł. Ta sama sprawa, inna kwota — dlatego darowizny trzeba zebrać przed policzeniem.

Jak wartość darowizny ustala się po latach

Wartość liczy się według stanu rzeczy z chwili darowania, ale według dzisiejszych cen (art. 995 KC). Mieszkanie darowane w stanie surowym wycenia się jako surowe, tylko w cenach aktualnych — remont wykonany później przez obdarowanego nie podnosi podstawy zachowku.

Nie dolicza się drobnych, zwyczajowo przyjętych prezentów (art. 994 KC). Spór o wycenę nieruchomości jest w sprawach o zachowek typowy i zwykle rozstrzyga go opinia biegłego.

Najczęstsze pytania

Czy zachowek dostaje się w pieniądzach czy w rzeczach?

W pieniądzach. Zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty, a nie o wydanie konkretnej rzeczy ze spadku. Nie żądasz więc udziału w mieszkaniu, tylko sumy odpowiadającej Twojemu ułamkowi.

Co jeśli dostałem już darowiznę od zmarłego?

Zalicza się ją na Twój zachowek. Podstawę powiększa się o wszystkie darowizny spadkodawcy, a potem odejmuje to, co trafiło do Ciebie — więc im więcej dostałeś za życia, tym mniej zostaje do żądania.

Czy zachowek można rozłożyć na raty?

Osoba zobowiązana może żądać rozłożenia na raty, odroczenia płatności, a wyjątkowo nawet obniżenia zachowku, z uwzględnieniem sytuacji obu stron (art. 997¹ KC). Raty co do zasady nie mogą przekraczać łącznie 5 lat.

Od czego zacząć, jeśli nie znam wartości spadku?

Od pisemnego wezwania do zapłaty skierowanego do spadkobiercy — jest bez opłat, a odpowiedź często ujawnia, co znalazło się w spadku. Dopiero gdy druga strona milczy albo kwestionuje kwotę, sprawa idzie do sądu.